Van “Help!” naar “Yes!”
“Je bent nooit te oud om te leren” zeggen ze weleens, maar of dat ook voor paarden geldt? Zeker als de jaren bij een manege diepe sporen achter hebben gelaten? Welsh A-pony Pax kwam als 25-jarige bij Wendela den Tonkelaar van Centrum voor Paardencoaching. Van de meest ‘normale’ paardendingen raakte hij in paniek; voor halsters, poetskisten, hoofdstellen, zadels en kinderen sloeg hij het liefst op de vlucht. Zou hij zich op die leeftijd nog kunnen ontwikkelen tot een stabiele coachpony? Ook voor kinderen? En misschien zelfs een ruitertje kunnen ronddragen, maar dan met plezier? Wendela en Hester Stasse van Very Important Horse vertellen hoe ze met Pax aan de slag zijn gegaan.

Start van de zoektocht
Een paar jaar geleden was ik (Wendela) opzoek naar een nieuwe coachpony om in te zetten voor Centrum voor Paardencoaching, in de opleidingen voor paardencoaches. Ik plaatste een oproep voor een kleine pony en kreeg reactie van een andere paardencoach. Ze had een leuke Welsh A, die ze al had ingezet als coachpony. Ze had hem zelf een jaar daarvoor overgenomen van de plaatselijke manege, toen hij met pensioen mocht. Helaas klikte het niet goed tussen de Welsh en haar andere paarden, dus zocht ze voor deze pony een ander plekje. In november 2021 kwam Pax op de plek wonen waar ik destijds de opleidingen voor paardencoaches verzorgde. Hij kwam terecht in een kudde van zes paarden op een grote paddock paradise. Het klikte goed met de andere paarden en hij genoot van de vrijheid en ruimte.
Pax kreeg voldoende tijd om te wennen in de nieuwe kudde. Hij was op dat moment 25 jaar oud. Ik liet hem nakijken en behandelen door een dierenarts, bekapper, tandarts en osteopaat. Ik vind het voor elk paard belangrijk dat ze helemaal gezond en pijnvrij zijn als ze als coachpaard ingezet worden, maar voor een ouder paard is het nog belangrijker om dit regelmatig te (laten) controleren. Ondertussen lieten we Pax wennen aan de nieuwe mensen in zijn leven. Hij kreeg te maken met veel verschillende mensen: de eigenaren van de locatie waar hij stond, de vaste verzorgers van de stal en mijn collega’s van Centrum voor Paardencoaching. Daarnaast kwamen er elke week andere klanten (allemaal volwassenen). In de grote paddock kon hij zelf in vrijheid toenadering zoeken tot de groepen die bij ons kwamen. Als hij gezelschap had van andere paarden in de kudde, dan zocht hij ook het contact met mensen op. In zijn eentje deed hij dat minder snel. Hij kwam wat onzeker over.
Stabiliteit en vertrouwen
De opleidingen worden door verschillende docenten verzorgd, ik ben daar niet altijd zelf bij. Wie er destijds wel altijd bij was, was mijn fantastische stagiair Alisa Nieuwman. Zij werd voor Pax het vaste gezicht. Dat zou hem meer vertrouwen geven. En dat was nodig, want we merkten al snel dat hij een aantal trauma’s had… Als je met een halster aan kwam lopen, dan liep Pax weg. Als hij een poetskoffer zag, werd hij heel gespannen. Als hij kinderen of een zadel zag, dan raakte hij in paniek: hoofd omhoog, grote ogen, snurken, staart in de lucht en rennen! Een aantal triggers konden we vermijden. Maar een halster, poetsspullen en andere verzorgingsmiddelen gebruikten we wel.
Om Pax meer vertrouwen te geven, besloten we om Pax alleen door Alisa uit de paddock te laten halen en niet door anderen. Alisa liep gedurende de dag op meerdere momenten in de paddock naar Pax toe met het halster en met snoepjes. Soms droeg ze alleen het halster bij zich, maar deed er niets mee. Soms deed ze het halster bij Pax om en meteen weer af. En soms deed ze het halster om en nam Pax mee. Al snel kwam hij steeds naar Alisa toe en stak zelf zijn neus in het halster. Met beloningen bleek Pax een hele snelle leerling te zijn! Haar hele stage was Alisa met Pax bezig.
Wennen aan coachsessies
Na een tijdje begonnen we rustig met Pax laten wennen aan de paardencoachsessies op de opleidingsdagen. De sessies vonden plaats in een afgezet deel van de paddock. De rest van de kudde liep daar omheen, dus er was altijd contact met de kudde. Vooral mini-Shetlander Patser gaf Pax veel steun (het hielp daarbij ook dat Patser onder de draden door kon!). Patser hield van aandacht, vond de coachsessies altijd leuk en zorgde goed voor zichzelf tijdens de sessies. Iets waar Pax nog wat van kon leren…
We begonnen met sessies met gevorderde paardencoaches, zonder veel van Pax te vragen, zodat hij rustig kon wennen aan zijn nieuwe rol. De meeste mensen (volwassenen) waren geen trigger voor Pax. Hij kon goed omgaan met de steeds verschillende klanten die aanwezig waren. Alleen mannen vond hij eng, maar voor de weinige mannen in de opleidingsgroepen hadden we genoeg andere coachpaarden beschikbaar. Het expressieve gedrag van Pax was in de coachsessies juist heel mooi en bruikbaar. Het duurde een tijd voordat hij begreep dat hij tijdens de coachsessies de vrijheid had om te doen wat hij wilde, dat hij niet moest ‘werken’. Als hij spanning opbouwde, vond hij het moeilijk om dit weer te laten afvloeien. Dit kan een coachpaard doen door bijvoorbeeld afstand te nemen van de cliënt als hij te veel spanning ervaart. Dan kan ik de sessie daarop aanpassen en de cliënt kan ervaren wat het met je doet als de ander meer ruimte nodig heeft. Eén van de dingen die Pax hierbij geholpen heeft is hersenwerk. Door na de sessie een hersenwerkspelletje te doen, kon hij beter ontspannen.
Help, kinderen!
Ondertussen kwam ik in de weekenden af en toe met mijn twee dochters naar stal, die 5 en 9 jaar waren toen Pax in ons leven kwam. In gezelschap van steun-en-toeverlaat Patser en onder begeleiding van mijzelf konden de kinderen een stapritje aan de hand maken door het bos. Ook hierbij gebruikten we heel veel beloningen. Wel bleef bij Pax veel spanning aanwezig zodra er kinderen, zadels en poetskisten in de buurt waren. Door de lange reisafstand kon ik de kinderen niet vaak meenemen en Pax wende hierdoor ook niet echt aan hun aanwezigheid…
Dat veranderde in januari 2023, toen ik Pax verhuisde naar de locatie van mijn collega Gemma Awater in Rheden (bij Arnhem). Ook Shetlander Patser mocht met mij mee verhuizen. Ze kwamen bij drie andere paarden te staan. Gemma heeft aan huis een eigen praktijk als paardencoach voor kinderen en jongeren en is ook werkzaam als docent bij Centrum voor Paardencoaching. Zij kende Pax en Patser dus al van de opleidingen. Voor Pax was Patser een enorme steun. Op deze locatie ging voor Pax een nieuwe fase in zijn ontwikkeling als coachpony beginnen. Pax was al gewend aan
coaching met volwassenen, maar nog niet aan kindercoaching. Dit was nieuw voor hem. Een andere grote verandering was dat Pax nu verzorgd ging worden door twee kleine meisjes (mijn dochters). Zij droomden van een kinderpony. Om Pax van zijn trauma’s met rijden af te helpen, vroeg ik hulp aan Hester Stasse. Daarover verderop meer.
Nieuwsgierigheid in plaats van angst
Pax wende al snel aan verschillende kinderen die langskwamen voor coaching. Hij bleef wel op afstand van de kinderen en meldde zich niet aan om met de sessies mee te doen. Gelukkig werkte Shetlander Patser als een magneet op kinderen, waardoor de aandacht afgeleid werd van Pax. Pax keek van een afstandje toe.
Zelf geef ik op deze locatie paardencoaching aan volwassenen. Het viel me al snel op dat Pax bij elke klant in het begin afstand hield. Na een tijdje kwam hij zelf naar de mensen toe. Iets wat overigens veel van mijn klanten herkenden in de manier waarop ze zelf met nieuwe mensen omgaan. Omdat ik hem zoveel mogelijk keuzevrijheid wilde geven, wachtte ik altijd op het moment dat hij zelf toenadering zocht. Pas dan pakte ik het halster en liet dat aan hem zien. Als hij zelf zijn neus erin stak wist ik dat hij mee wilde doen met de coaching. Zo niet, dan liep hij weg. Als Pax een coachsessie deed, ging Patser altijd onder het draad door en kwam erbij. Andersom deed Pax dit niet bij Patser, maar hij nam wel steeds meer van Patsers nieuwsgierigheid over. Na een tijdje kwam hij toch met elk kind even kennismaken. Hij kwam erachter dat de kinderen die hier komen niets van hem wilden en hem al helemaal geen kwaad deden. Bovendien valt er vaak ook nog wel wat lekkers te halen!
Zo was er een klein jongetje, dat tijdens de sessie heel lekker aan het spelen was met een speelgoed vrachtwagen in een enorme modderplas in de paddock. Hij ging zo op in zijn spel, dat hij vergat dat er ook nog paarden waren. Pax kwam dichterbij en raakte de vrachtwagen even aan. Een onbekend voorwerp, dat hij uit zichzelf aanraakte. Dat zou hij vroeger nooit gedaan hebben! Het jongetje wist even niet hoe hij moest reageren en keek Pax verbaasd aan. Precies op dit moment stak Pax zijn neus uit naar de jongen en snuffelde aan hem. De jongen straalde van blijdschap en toen Pax weer weg was riep hij trots uit dat Pax naar hém toekwam en hém aanraakte!
Plezier in paardencoaching
Ondertussen ontdekte ik met hulp van Hester steeds beter wat Pax leuk vond om te doen. Hij vindt clickertraining geweldig en vooral in het targetten van pionnen is hij enorm gedreven. Als hij over zijn angsten heen komt, blijkt er een super fanatieke Welsh in hem te zitten, die niet meer wil stoppen met trainen. Door pionnen te gebruiken in de coaching, werden voor Pax de sessies met cliënten ook ineens een stuk leuker. Zodra er materialen werden neergelegd wilde hij erbij zijn! Zo lukte het steeds beter om Pax echt plezier te geven in de sessies, zodat hij er zelf ook wat uithaalde.
Aan het eind van 2024 overleed Shetlander Patser op 28 jarige leeftijd. Na een periode van rouw voor ons en voor de kudde, werden de coachsessies weer hervat. Nu moest Pax zijn steun en toeverlaat missen. Maar dit bleek ook niet meer nodig te zijn, want Pax kon het inmiddels prima alleen. Tegenwoordig komt hij bij elke klant (groot en klein) even kennismaken. Hij doet vrolijk mee met de werkvormen tijdens de sessies en ook wandelen met cliënten in het bos vindt hij leuk om te doen. Onlangs had ik een nieuwe
cliënt, een lange man. Pax kwam meteen naar hem toe. Zijn angst voor (de meeste) mannen is helemaal weg. Na een paar keer oefenen kon de man met Pax los van pion naar pion lopen. We hadden een heel parcours door de paddock uitgezet. Pax was ontspannen en had plezier. Toen hij aan het eind van de sessie niet meer wilde stoppen (wat voor deze man overigens heel herkenbaar was!), wist ik dat zijn carrière als coachpony echt geslaagd was! Drie jaar na haar stage kwam Alisa terug, maar dan voor haar eigen bedrijf als paardenfotograaf, om in beeld te brengen met hoeveel plezier Pax zijn rol als coachpony én rijpony vervult. Ze zag een compleet andere pony dan daarvoor. We waren allebei ontzettend trots op hem!
Hester gaat aan de slag met Pax.
Te oud om te leren?
“Mijn hele gevoelige Welsh moet eigenlijk een brave kinderpony worden. ,” appte Wendela aan mij (Hester). Omdat ik gespecialiseerd ben in het begeleiden van combinaties om ontspannen buitenritten en wandelingen te maken en ze help met alle stappen die nodig zijn om op een fijne manier samen buiten het erf te genieten, was ik al een keer bij haar paddock paradise-genote en diens paard geweest. Kleine moeite om na de volgende afspraak te kijken hoe ik ook Wendela en haar pony kon helpen. Extra leuk omdat ik haar al een tijdje kende van haar columns in Level Up, maar ook van een nascholingscursus die ik bij haar had gevolgd.
Toen Wendela me meer vertelde over Pax, begreep ik dat de jaren die hij op de manege had doorgebracht hun sporen hadden achtergelaten. Als een pony bekend staat als ‘ondeugend’ en er regelmatig vandoor is gegaan, is er meestal iets heel anders aan de hand dan ondeugendheid. Trauma was daarbij de belangrijkste verdachte. Interessant om te kijken hoe we dat konden ombuigen. De stap naar ‘brave kinderpony’ leek een hele grote, maar mijn ervaring is dat je met tijd, geduld en liefde ver kunt komen. Zelfs met een pony die ondertussen een jaar of 27 was. Want te oud om te leren? Nee joh, gewoon een kwestie van het leuk en voorspelbaar maken; dan komt dat leren vanzelf. Ofwel: uitdaging aangenomen!
Wensen respecteren
Wendela had zelf al de associatie met kinderen, het halster en de poetskist positiever voor hem gemaakt door het zien daarvan consequent te combineren met een lekker hapje. Alleen liet Pax duidelijk merken dat hij dat gedoe met die borstel op zijn lijf geen feest vond. Een goed moment om keuzevrijheid te introduceren. We zetten hem los neer met een bak hooi voor zijn neus en maakten van de borstel een startknop. Dat betekende dat we hem alleen borstelden als hij de borstel eerst zelf had aangeraakt. Niet aangeraakt? Geen borstelbeurt. En we stopten direct wanneer hij spanningssignalen liet zien (gespannen gezichtsuitdrukking, wegkijken, hoofd en hals omhoog, wegstappen). Soms was dat al na een streek over zijn vacht, maar doordat Pax merkte dat we zijn wensen serieus namen, lukte dat binnen korte tijd steeds langer.
Longeren, maar dan anders
Een tijdje nadat Pax bij haar was gekomen, had Wendela een keer geprobeerd om hem te longeren. Ook daar had hij duidelijk geen positief gevoel bij, want hij was helemaal in paniek geraakt en met zijn hoofd in de lucht en een weggedrukte rug weggerend. Gelukkig is er een
manier waarop de meeste paarden het wel leuk vinden om rondjes om je heen te stappen, draven en galopperen: around the round pen. Daarbij start ik zelf het liefste around the square pen. Die rechte zijden zorgen er namelijk voor dat een paard niet continu in een cirkel hoeft te lopen, waardoor hij ook niet de hele tijd uit balans is. Dat telkens weer terug in balans komen helpt hem om er vertrouwen in te krijgen, terwijl zijn balans en kracht groeien.
Het target kende Pax al en dus stapte hij daar al snel vrolijk achteraan, terwijl Wendela en ik in de square pen liepen. Uiteraard hebben we dat opgebouwd van een pas naar steeds meer passen achter elkaar voordat hij een voertje kreeg. Ook draf vond hij op deze manier geen probleem. Sterker nog, daarin sjouwde hij lekker over zijn rug rond de paaltjes. Zou dat ook met een zadel en een ruitertje op zijn rug lukken?
Hoofdstel, zadel en ruiter in de mix
Tussen onze afspraken in had Wendela zelf geoefend om Pax een positieve associatie te geven met het zadel en zijn bitloze hoofdstel. Daardoor konden we die tijdens de volgende coachende training gelijk omdoen en kijken of er iets veranderde voor hem als we hem around the square pen lieten stappen. Maar nee, Pax liep met hetzelfde enthousiasme achter het target aan als zonder optoming.

Wendela’s dochter Nadine stond ondertussen te springen om eindelijk op de rug van haar kleine vriendje te mogen plaatsnemen. Omdat de osteopaat groen licht had gegeven, hielpen we haar in het zadel. Voorheen deed Pax zijn hoofd omhoog en raakte hij in paniek als een ruitertje de teugels aannam. Nadine mocht daarom voorlopig alleen passagieren, ofwel rijden zonder de teugels aan te raken. Op die manier bleef Pax met een blij hoofd achter het target aan stappen en draven, dus fase 1 was sowieso gelukt.
Zonder zijwieltjes
Paardrijden achter een target aan rond een vierkantje is best leuk natuurlijk, maar nog veel leuker wordt het als je van de hele bak gebruik kunt maken. Of misschien zelfs buitenrijden. Om daar te komen, besloten we om eerst eens te kijken of Pax ook zonder zijwieltjes, ofwel zonder hulp van een target rond de square pen kon stappen. Om hem een duidelijk doel te geven, zetten we op elk hoekpunt een pion en een bak neer waar Nadine een paar brokjes in kon gooien zodra hij daar aankwam. Zo nu en dan moesten we Pax een paar stappen op weg helpen met het target, maar hij had al snel door waar hij moest zijn om zijn hapjes te incasseren.
Daarna leerden we hem dat hij de beloning van Nadine vanuit het zadel kreeg als hij naar een pion liep en die aantikte, zodat we de bakken weg konden halen. Omdat hij de steun van de square pen nu niet meer nodig had, verwijderden we die ook en zo waren we weer een stukje dichter bij ‘echt’ paardrijden. Langzaam maar zeker konden we de pionnen door de hele bak neerzetten en regelmatig pakten we er ook een paar paden van de track bij.
We merkten echter wel dat Pax haperde als Nadine hem met haar cue “Pi-on!” vroeg om naar een groene of rode pion te gaan. Regelmatig koerste hij dan op een gele of blauwe af. Nou zijn groen en rood precies de kleuren die paarden minder goed kunnen onderscheiden en mogelijk had hij vanwege zijn leeftijd minder goed zicht dan de gemiddelde vierbener. Geel, blauw en contrasterende kleuren ziet een paard daarentegen prima. Toen we alleen nog maar gele en blauwe pionnen gebruikten was dat probleem dan ook snel opgelost. Zelfstandig rijden: check.
Pionnen in het bos
Niet ver van het paddock paradise waar Pax in woont is niet alleen een groot maar ook een klein bos. De perfecte plek om te gaan experimenteren of het ‘volg het pionnenspoor’-spel ook op een andere plek zou werken. En jawel, door de pionnen in het begin niet al te ver uit elkaar op het pad neer te zetten, reden Nadine en Pax al snel stukjes door het bosje. Wel was het zo nu en dan een uitdaging om zijn focus op die pionnen te houden in plaats van dat hij de malse grasveldjes die op de open plekken waren ontstaan indook. Zeker in de lente toen het gras op zijn lekkerst was, lukte het nauwelijks om te concurreren met de groene sprieten.
Volgende stap: het grote bos. Hier kwamen verschillende uitdagingen bij elkaar. Eerst moesten we een drukke weg over, vervolgens kwamen we langs een aantal vreemde paarden, daarna moesten we een behoorlijk steile heuvel op, en dan kregen we ook nog te maken met een variërend aantal mensen met honden, loslopende blaffers, wandelaars, mountainbikers, hardlopers en buitenruiters. Voeg daaraan toe dat er aanlokkelijke grasveldjes vlakbij het pad lagen en je hebt universiteitsniveau voor paarden te pakken. Door de pionnenroutes langzaam maar zeker telkens ietsje langer te maken en Pax regelmatig te ondersteunen met eerst het target, en later ook de teugels, gaat zelfs dat ondertussen hartstikke goed.
Missie geslaagd!
Wat een gaaf resultaat! Pax en Nadine zijn een supersterk team geworden. Nadine is ondanks haar jonge leeftijd (9 jr) nu een kei in timing, zodat ze perfect kan markeren wanneer Pax de goede richting uit denkt. Pax zelf is compleet veranderd, ondanks dat hij in 2026 30 jaar wordt. Hij is nu supergemotiveerd om dingen en situaties te onderzoeken die hij voorheen spannend vond, zeker als zijn vertrouwde pionnen hem vertellen dat dit een variant is op de spelletjes die hij al kent. En de manier waarop hij met een vrolijke snoet bij het draad staat te wachten om samen op pad te gaan is elke keer weer een cadeautje. Missie “brave kinderpony” geslaagd.
(c)Wendela den Tonkelaar, 2026

